Recreatie en cultuur

Editie 1 - Februari 2014

Romeinse sporen… op naar Werelderfgoed

Dwars door de provincie Utrecht loopt een weg van ruim 2000 jaar oud. Die weg heet de Limes en markeerde, geflankeerd door de loop van de Rijn, de noordgrens van het Romeinse rijk. Twee millennia later zijn de sporen in het landschap nog steeds zichtbaar. In Woerden, Leidsche Rijn, Wijk bij Duurstede en bij Fort Vechten bijvoorbeeld liggen de restanten van de weg en aangrenzende nederzettingen. En onder het Domplein kun je sinds kort een 2000 jaar oude castellummuur aanraken. Geen wonder dat het Nederlandse deel van de Limes op de shortlist staat om UNESCO Werelderfgoed te worden. Wij geven u op deze pagina de kans om de weg alvast af te struinen en op ontdekkingstocht te gaan!

Bekijk in het magazine

Woerden Castellum Laurum

Middenin wat nu het centrum van Woerden is, lag 2000 jaar geleden Castellum Laurum. Lange tijd was onduidelijk waar de nederzetting precies lag, maar aan het begin van deze eeuw hebben archeologen de exacte plaats in kaart gebracht. Naast aardewerk, bouwmateriaal en munten kwamen ook heel bijzondere vondsten uit de bodem, zoals tientallen stenen kogels voor een katapult en een 2e-eeuws altaar voor de Syrische god Elagabal. Echt spectaculair is de vondst van in totaal zeven Romeinse schepen, zowel boomstamkano’s als platbodems. De grootste daarvan was 30 meter lang en gemaakt van bomen die in het jaar 162 of 163 na Chr. in Oost-Nederland zijn gekapt.

Het Romeinse verleden van Woerden is inmiddels weer goed zichtbaar. De omtrek van het fort is aangegeven rond het Kerkplein, en op het plein zelf is een ‘stripverhaal’ in steen gelegd met wetenswaardigheden over het leven langs de Limes. Op de plek van het fort is een parkeergarage gebouwd met talloze verwijzingen naar het Romeinse verleden: het eerste ‘drive-in museum’ van Europa.

Leidsche Rijn Castellum Hoge Woerd

De grootste Vinex-wijk van Nederland, Leidsche Rijn, is één grote verzameling van Romeinse schatten. Zo vond men bij bouwwerkzaamheden grote delen van de Romeinse Limesweg, de resten van enkele wachttorens, kades en twee schepen. Vooral de opgraving van het grootste schip was spectaculair en trok duizenden bezoekers. De oudste delen van Castellum De Hoge Woerd in De Meern stammen van rond het begin van de jaartelling. Het fort was in feite een omwalde kazerne en mat ongeveer 85 bij 120 meter en bood plaats aan een cohort van zo’n 480 man. Langs de uitvalswegen van het fort ontwikkelde zich een omvangrijke burgerlijke nederzetting (vicus). Hier woonden niet alleen handelaren, ambachtslieden en kroegbazen, maar ook de vrouwen en kinderen die de soldaten er inofficieel op na hielden.

In september 2013 is een stukje oude glorie weer beleefbaar gemaakt. Op Castellum Hoge Woerd is een replica herrezen van de tien meter hoge wachttoren die 2000 jaar geleden ook het landschap sierde. Maar daarmee houdt het niet op: vanaf 2015 biedt de nieuwbouw van Castellum Hoge Woerd een eigentijds programma vol cultuur, natuur en archeologie in historische setting. Er komt een theater met 260 zitplaatsen, een archeologiemuseum en horeca. Hier wordt ook het opgegraven schip tentoon gesteld.

Domplein Castellum Traiectum

Hier vindt u de geboorteplaats van de stad Utrecht! Pal onder het huidige Domplein liggen de wortels van de stad: hier lag in de Romeinse tijd het Castellum Traiectum, een legerbasis die plaats bood aan ongeveer 500 soldaten. Traiectum is Latijn voor ‘doorwaadbare plaats in het water’ en zou later worden verbasterd tot Utrecht. Momenteel zijn er nog slechts fragmenten van de omringende muren in de kelders van enkele gebouwen te zien, zoals in de kelder van café/restaurant Het Weeshuis.

Maar er komt meer! Op dit moment wordt gebouwd aan Schatkamer Domplein II, recht onder het Domplein. Vanaf juni 2014 kunt u afdalen in het ondergrondse publiekscentrum met daarin de fascinerende overblijfselen en verhalen van 2000 jaar Nederlandse geschiedenis. U staat er oog in oog met de oude castellummuur, zeg maar de kraamkamer van de stad Utrecht!

Bunnik Castellum Fectio

Castellum Fectio bij Vechten in Bunnik is een van de grootste en oudste Romeinse forten van ons land. Rond het begin van de jaartelling bouwden de Romeinen een houten fort aan de Kromme Rijn en in de drie eeuwen daarna volgden nog eens vijf houten en een stenen fort op die locatie. Er verbleven zo’n 500 tot 1000 soldaten en vlakbij lag een kampdorp (vicus). Naast het Castellum ligt Fort Vechten dat in 1867-1870 werd aangelegd als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

De provincie Utrecht wil dit kruispunt van twee militaire linies markeren en Castellum Fectio weer tot leven roepen. Samen met Fort Vechten, waar in 2015 het Waterliniemuseum Fort bij Vechten haar deuren zal openen, zal het Castellum een topattractie van formaat worden. Velen zullen de replica van een Romeinse wachttoren bij Vechten kennen, maar binnenkort wordt het hele Castellum zichtbaar. Niet als letterlijke reconstructie, maar op een subtiele wijze geïntegreerd in het landschap, waarbij de contouren van het Castellum uit de laatste, steenbouwfase worden gevisualiseerd. In het Waterliniemuseum komt verder een cluster Limes, waar de Romeinse geschiedenis en het strategisch belang in de Romeinse tijd van deze plek verder in beeld wordt gebracht.

Wijk bij Duurstede Castellum Levefanum

De Limes wordt vandaag de dag aangegeven met 20 betonnen ‘mijlpalen’. Volg deze palen en je loopt exact het 200 jaar oude pad. De eerste paal in onze provincie staat in Woerden. De twintigste en laatste is te bewonderen in de haven van Wijk bij Duurstede, de plaats waar de Limes de provincie Utrecht verlaat.

Levefanum was een Romeinse nederzetting op de linkeroever van de Nederrijn, ergens tussen Wijk bij Duurstede en het Gelderse Rijswijk. In de Romeinse tijd liep de hoofdtak van de Rijn over de huidige Nederrijn, Kromme Rijn, Leidse Rijn en Oude Rijn naar de Noordzee. Op de plek van de Romeinse nederzetting, verrees in de Middeleeuwen het legendarische Dorestad, dat door haar ligging één van de meest succesvolle handelssteden van noordwest Europa werd. De Romeinse en middeleeuwse geschiedenis van deze plaats wordt tentoongesteld in Museum Dorestad, het stadsmuseum van Wijk bij Duurstede. De zalen staan vol vitrines met archeologische vondsten (er zijn nogal wat scherven, potten en andere schatten gevonden) en replica’s. Filmpjes en geluidsopnamen brengen het rijke handelsverleden van Dorestad, de prehistorie én de tijd van de Romeinen en de Vikingen tot leven.

Meer informatie