Natuur en milieu

Editie 3 - Juli 2014

Het is druk onder de grond

Wie Utrecht van boven bekijkt, ziet een drukke provincie. Klein en dichtbevolkt, met veel belangrijke infrastructuur. En dan ziet u alleen nog maar wat er boven de grond gebeurt. Maar wist u dat het ondergronds ook steeds drukker wordt? Denk aan kabels en leidingen, maar ook door drinkwaterwinning, bodemsanering en energiewinning is er ‘beneden’ steeds meer te doen. Om ervoor te zorgen dat al die activiteiten elkaar niet in de weg zitten, hebben Provinciale Staten onlangs de Kadernota Ondergrond vastgesteld. Benieuwd wat er allemaal ondergronds gebeurt? Klik hieronder en ga mee op reis...

Bekijk in het magazine

Bodemsanering

In de bovenste laag van onze bodem – tot 50 meter diepte – vindt op sommige plekken bodemsanering plaats. In het verleden zijn delen van het grondwater verontreinigd geraakt. Vooral door oude bedrijfsactiviteiten zoals chemische wasserijen. Deze mogen natuurlijk geen risico’s vormen voor de gezondheid van mensen en dieren. Ook de drinkwaterwinning moet worden beschermd. Met een landelijk convenant tussen het Rijk, provincies en gemeenten worden de grootste risicolocaties als eerste aangepakt: de zogenaamde SPOEDlocaties. Het aantal SPOEDlocaties neemt gelukkig sterk af. Maar we zijn er nog niet. Ook na 2015 moeten nog veel locaties aangepakt worden. Hierover worden nu met het Rijk afspraken gemaakt.

Ondiepe bodemenergie

Ondiepe bodemenergie is een verzamelnaam voor diverse technieken om koude en warmte uit de bodem te winnen en er in op te slaan. Ondiep is overigens relatief: het gaat om dieptes tot 500 meter onder maaiveld, maar de meeste systemen worden gerealiseerd in de eerste 100 meter. De bekendste vorm van ondiepe bodemenergie is warmte-/koudeopslag (WKO). Bij een open WKO-systeem wordt in de zomer grondwater opgepompt en gebruikt om een gebouw te koelen. Het opgewarmde water wordt na gebruik terug in de bodem gebracht. In de winter wordt dat warmere water opgepompt en gebruikt voor verwarming van het gebouw. Bij een gesloten WKO-systeem wordt een vloeistof in buizen door de bodem geleid: een ondergrondse warmtewisselaar. Bodemenergie draagt bij aan verduurzaming van de energievoorziening en is ook financieel aantrekkelijk. Misschien ook voor u! Voor een open WKO-systeem heeft u een vergunning van de provincie nodig. Bij de beoordeling van een vergunningaanvraag bekijken wij onder andere de invloed op de drinkwaterwinning.

Drinkwater

Schoon drinkwater uit de kraan. Niet iets waar u dagelijks bij stilstaat. Toch vraagt het de aandacht. In de provincie Utrecht komt het leeuwendeel van het drinkwater namelijk uit de grond. Op zo’n 30 locaties wordt grondwater voor drinkwater gewonnen. Rond deze locaties zijn grondwaterbeschermingsgebieden aangewezen om het grondwater ook daadwerkelijk schoon te houden. Activiteiten die een bedreiging vormen voor het grondwater zijn verboden of er worden voorwaarden aan gesteld.

Uit prognoses van drinkwaterbedrijf Vitens blijkt dat er in de toekomst meer drinkwater nodig is in de provincie Utrecht. Daarom heeft de provincie de ‘strategische grondwatervoorraad’ aangewezen. Dit gebied is geschikt om een nieuwe waterwinning te starten. Het beslaat circa 40% van de provincie en valt buiten de stedelijke gebieden. Wanneer zo’n gebied een nieuwe bestemming krijgt, wordt rekening gehouden met het belang van het water in de grond. Zo houden we het grondwater ook op de lange termijn schoon.

Mijnbouw

De Utrechtse ondergrond is niet bij uitstek geschikt voor mijnbouwactiviteiten. Hierdoor vinden er binnen de provincie ook nog geen concrete winningen van olie, (schalie)gas of geothermie plaats. Wel zijn er steeds meer mogelijkheden om de diepe ondergrond te gebruiken voor het ophalen en opslaan van energie. Daarnaast zorgen ook nieuwe technieken voor nieuw soort winningen, zoals de winning van schaliegas en de winning van warmte uit de aarde (geothermie). Door de nieuwe wintechnieken, zoals voor de winning van schaliegas en van warmte uit de aarde (geothermie), komt nu wel ook de Utrechtse ondergrond in beeld.

Mijnbouwactiviteiten hebben invloed op de omgeving, zowel bovengronds als ondergronds. Door de landschappelijke impact en het grote belang dat drinkwater heeft in onze provincie, vragen nieuwe mijnbouwactiviteiten om een integrale ruimtelijke afweging. Daarom geeft de provincie in de Kadernota Ondergrond duidelijk aan in hoeverre we – gezien vanuit het provinciaal belang – deze mijnbouwactiviteiten (on)acceptabel vinden.

‘Provincie aan haar stand verplicht de ondergrond te coördineren’

Niels Hoefnagels, statenlid namens D66: “D66 heeft bij de bespreking van de Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie (waarin staat wat de provincie samen met haar partners de komende jaren wil bereiken op het gebied van ruimtelijke ordening, red.) gevraagd om een visie op de ordening van de ondergrond.

Volgens D66 is de provincie het aan haar stand verplicht om niet alleen het bovengrondse landschap, maar ook de ondergrond van onze mooie provincie te coördineren. Neem bijvoorbeeld de warmte-/koude-opslag. Deze manier om gebouwen te verwarmen en te koelen is noodzakelijk voor een duurzame energievoorziening in de provincie. Tot nog toe wordt daarbij echter nauwelijks afgestemd. Dat willen we beter regelen.

Het sterke van deze Kadernota Ondergrond is volgens onze fractie dat het college van GS de ondergrond heeft benaderd vanuit de kerntaken van de provincie, zoals drinkwaterveiligheid, landschappelijke kwaliteit en natuurwaarden. Om die reden zijn bijvoorbeeld ook schaliegasboringen in Utrecht zo goed als onmogelijk. Daar kan de Minister wat D66 betreft niet omheen.”

‘Kadernota Ondergrond van primair levensbelang’

Lieve Declercq, voorzitter directie Vitens: “Het is druk in de ondergrond. Dat merkt Vitens als drinkwaterbedrijf elke dag in de praktijk en in gesprekken met haar stakeholders. Deze drukte geldt zeker ook voor de provincie Utrecht. Het is een echte Randstadprovincie met veel bedrijvigheid. Om alle belangen een goed plekje in de ondergrond te geven is een goed richtinggevend kader belangrijk. De Kadernota Ondergrond van de provincie Utrecht biedt deze richting. Vitens is zeer tevreden met het resultaat. Drinkwater, als primaire levensbehoefte en dus ook als provinciaal belang, neemt een belangrijke plek in. En dat is heel goed; het gaat tenslotte om het dagelijkse drinkwater van alle inwoners van de provincie Utrecht. In het stuk wordt aangegeven dat “Grondwateronttrekking voor drinkwater het hoogste belang is”. Dit  ligt in lijn met het uitgangspunt van Vitens dat grondwater primair de bron moet zijn voor de drinkwatervoorziening. Vitens heeft het liefst een schone bron, waardoor er op een duurzame en eenvoudige manier drinkwater gemaakt kan worden.  Maar drinkwater is niet alleen een noodzaak van nu. Ook in de verre toekomst wil Vitens drinkwater van goede kwaliteit kunnen blijven leveren. De benoeming van strategische grondwatervoorraden, die goed worden beschermd zodat er voldoende schoon grondwater beschikbaar blijft, helpt daarbij.”

Meer informatie