Natuur en milieu

Editie 3 - Juli 2014

Met oog voor veiligheid, landschap en historie

Een bijzonder stukje Utrecht. De Grebbeberg in het zuidoostelijke puntje van de provincie was decor van een hevige slag in de Tweede Wereldoorlog. Het gebied herbergt belangrijke ecologische waarden én wordt doorkruist door de N225, een belangrijke regionale verkeersader. Toen die weg op de schop ging om de veiligheid te verbeteren, werd dan ook het hele gebied integraal aangepakt. Zo werd de Grebbeberg extra bijzonder.

Bekijk in het magazine

Verkeersveiligheid als uitgangspunt

De verkeersveiligheid vergroten, voor alle weggebruikers. Met dit doel werd de N225 bij Rhenen - het gebied op en om de Grebbeberg - in maart en april van dit jaar flink aangepakt. Dat betekent meer dan alleen een nieuwe laag asfalt. Onderaan de berg kreeg de weg een nieuwe indeling voor afslaand verkeer. Fietsers, die tot die tijd de rijbaan deelden met de automobilisten, kregen een aparte, verhoogde fietsstrook. Even verderop, richting Ouwehands Dierenpark, werd het fietspad helemaal losgetrokken van de rijbaan. De parkeerplaats bij de Militaire Begraafplaats ging op de schop. De bushaltes werden opgeknapt en er werd nieuwe openbare verlichting geplaatst.

Het mooie van dit omvangrijke project zit ‘m echter niet alleen in de opgeknapte en veiligere weg. Omdat de weg zo’n bijzonder gebied kruist, is meteen gekeken naar manieren om de cultuurhistorische, ecologische en landschappelijke waarden te behouden en waar mogelijk zelfs te versterken. Bovendien hebben slimme samenwerkingen met de gemeente Rhenen, de aannemer en partijen uit de omgeving als het dierenpark, Het Utrechts Landschap, de Militaire Begraafplaats, aanwonende en Zideris ervoor gezorgd dat de overlast tot een minimum is beperkt en het gebied nog waardevoller wordt.

De Slag in beeld

De Grebbeberg speelt een prominente rol in de Nederlandse oorlogsgeschiedenis. Op 11, 12 en 13 mei 1940 werd hier de Slag om de Grebbeberg uitgevochten tussen het Nederlandse en het Duitse leger. Dat het een hevige en bloedige slag was, is al langer bekend. Tijdens het archeologisch onderzoek en de graafwerkzaamheden voor het fietspad kwamen echter grote hoeveelheden munitie en andere voorwerpen tevoorschijn. Omdat de aanvals- en verdedigingslinies haaks op de huidige N225 stonden, gaven deze objecten, samen met de bestaande kennis, een goed beeld van hoe de strijd precies is verlopen.

De provincie wil deze bijzondere geschiedenis graag blijvend in beeld brengen. Samen met Parklaan Landschapsarchitecten, kunstenaar Paul de Kort, archeologisch bureau RAAP en Stichting de Greb is een ontwerp gemaakt, waarbij het fietspad en het nieuw wandelpad als een tijdlijn fungeert. De ankerpunten op de tijdlijn worden verbeeld door een betonplaat met een patroon, tijdsaanduidingen en tekst. De teksten komen uit de ooggetuigenverslagen van de Nederlandse militairen. Al wandelend en fietsend wordt op deze manier de strijd verwoord. In het najaar wordt begonnen met de aanleg.

Slimme samenwerkingen

Bij een omvangrijke reconstructie van een weg als deze zijn doorgaans veel partijen betrokken. Neem bijvoorbeeld het aan de N225 grenzende complex van zorgorganisatie Zideris, dat ook nog eens vijftien hectare bos op de berg beheert. “Zes jaar geleden lag er al een ontwerp, maar dat kon in de omgeving niet op veel steun rekenen. De impact op het landschap was te groot,” vertelt Louis Dibbets, manager dienstverlening bij Zideris. “Toen de provincie vorig jaar met een nieuw plan kwam, dachten wij: dan kunnen we maar beter samen optrekken.” Het resultaat mag er zijn: de ecobrug komt uit op het terrein van Zideris en - in samenwerking met de gemeente - is een voetpad naar de bushalte aangelegd waardoor medewerkers, bewoners en bezoekers van de zorginstelling zich veiliger van en naar het terrein kunnen bewegen. “Er moest daar echt iets gebeuren. Met deze oplossing zijn we heel erg blij,” zegt Dibbets, die tevreden terugblikt op de reconstructie. “De schade aan het landschap valt mee en er is goed samengewerkt, ook tijdens de wegafsluiting. Essentieel voor een 24-uurs-organisatie als Zideris. Wat mij betreft is dit project een voorbeeld van hoe het moet.”

Ecologische waarden

Bij de wegwerkzaamheden was het onvermijdelijk dat een aantal bomen moest worden gerooid. Omdat het dichte bladerdak nu net één van de kwaliteiten van de Grebbeberg is, is daarbij wel geprobeerd de schade zoveel mogelijk te beperken. Op de helling zijn ongeveer 40 bomen gerooid, een aantal dat de natuur binnen enkele jaren weer heeft opgevangen. Even verderop, rond het parkeerterrein en de bushalte zijn zo’n 60 bomen verwijderd. Hiervoor worden - in samenwerking met Het Utrechts Landschap - in de gemeente Rhenen nieuwe bomen geplant. Ook zijn de bomen in februari al gerooid, buiten het broedseizoen van de vele vogels. Er is bovendien meteen van de gelegenheid gebruik gemaakt om het leefgebied van kleinere diersoorten, zoals de das, boommarter en eekhoorn, te vergroten door hen een gemakkelijke en veilige overgang te bieden. Gelijktijdig met de reconstructie van de weg, heeft aannemer BAM Wegen een ecobrug aangelegd waarvan de draagconstructie volledig is opgebouwd uit composiet. Een primeur voor Nederland en bijzonder duurzaam.

Meer informatie