Wegen en verkeer

Editie 9 - September 2015

Knooppunt Hoevelaken komt in beweging

Knooppunt Hoevelaken is voor nagenoeg iedereen een begrip, ook wanneer je er nooit langs komt. Het knooppunt staat namelijk al tijden in de file top 20 en wordt daarom regelmatig genoemd in het filenieuws op de radio. Vanaf 2024 is dit verleden tijd, als het beruchte klaverblad plaats heeft gemaakt voor een geheel nieuw en groen knooppun

Bekijk in het magazine

Knooppunt Hoevelaken is voor nagenoeg iedereen een begrip, ook wanneer je er nooit langs komt. Het knooppunt staat namelijk al tijden in de file top 20 en wordt daarom regelmatig genoemd in het filenieuws op de radio. Vanaf 2024 is dit verleden tijd, als het  beruchte klaverblad plaats heeft gemaakt voor een geheel nieuw en groen knooppunt.

Rijkswaterstaat, de provincies Utrecht en Gelderland en de gemeenten Amersfoort, Nijkerk en Leusden zien het knooppunt graag met stip uit de file top 20 verdwijnen en hebben daarom samen gezocht naar de best mogelijke manier om het knooppunt aan te pakken. Om een oplossing te realiseren waar zoveel mogelijk partijen zich in kunnen vinden, zijn ook omwonenden, belangengroepen en lokale bedrijven betrokken en is gekozen voor een bijzondere aanbestedingsvorm met veel ruimte voor de markt.

‘Omgekeerde’ aanbesteding

De uitdaging was in eerste instantie voornamelijk van financiële aard. Het verbeteren van een druk verkeersknooppunt kost veel geld en dat is niet onbeperkt voorhanden. Om het beschikbare geld zo nuttig mogelijk te kunnen besteden, is gekozen voor een alternatieve vorm van aanbesteden. Normaal gesproken wordt er een ontwerp aan de markt voorgelegd en gaat het erom wie dat ontwerp zo goedkoop mogelijk kan realiseren. In dit geval is de markt anders benaderd: we hebben dit budget en dit eisen- en wensenlijstje. Maak een ontwerp waarin zoveel mogelijk onderdelen van ons eisen- en wensenlijstje zijn opgenomen.

Spectaculair ontwerp

Aannemerscombinatie A1/A28 is het uiteindelijk gelukt om – binnen het budget – met een spectaculair ontwerp te komen waarin vrijwel alle eisen en wensen zijn verwerkt. In 2018 gaat zij aan de slag met het jaar 2024 als punt aan de horizon. In dat jaar moet er een compleet nieuw knooppunt liggen waar auto’s goed kunnen doorrijden, fietsers en wandelaars uitstekend van de ene naar de andere kant kunnen komen, woonwijken en bedrijven goed bereikbaar blijven en waar omwonenden zo min mogelijk last hebben van de langsrazende auto’s.

Need to haves en nice to haves

Een breed gedragen pakket

Het eisen- en wensenpakket bestond uit een gedeelte need to have (eisen: wat móet er gebeuren) en een gedeelte nice to have (wensen: wat zou mooi zijn als het ook kan gebeuren). De wensen zijn geformuleerd in samenwerking met omwonenden, bedrijven en belangengroepen uit de omgeving van het knooppunt.

Behoud op- en afritten

Belangrijke ‘regionale’ wensen zijn bijvoorbeeld het behouden van de op- en afritten bij Hoevelaken, een aantal fiets- en voetgangerstunnels en een geluidsscherm bij Nijkerk. Wensen vanuit het Rijk zijn bredere vluchtstroken, informatiepanelen langs de weg en een uitbreiding van het aantal parkeerplekken bij onder meer omliggende tankstations.

Alle wensen

Vrijwel al deze wensen – en meer – worden dus uiteindelijk gerealiseerd. Een volledig overzicht van de wensen is te vinden op de website van de provincie Utrecht.

Eerder meedenken in ontwikkelproces

‘We hebben de lat hoog gelegd voor onszelf’

‘Deze aanbesteding was voor ons een geweldige kans om veel eerder in het spel mee te denken en een prikkel om het ook zo goed mogelijk te doen,’ vertelt Merijn van Essen namens Aannemerscombinatie A1/A28. ‘Wij hebben de lat erg hoog gelegd voor onszelf: vanaf het begin was de afspraak dat we zo goed als alle wensen binnenboord zouden houden.’

Gelukkig nauwelijks taart

‘Wie toch meende te kunnen onderbouwen dat het uitvoeren van een bepaalde wens niet mogelijk was, moest op taart trakteren. Gelukkig hebben we weinig taart gegeten, op één na dan: toen we de aanbesteding wonnen.’

Zelf aan de knoppen

‘Samen met onder meer BAM, Van Oord en Arcadis zaten we nu veel eerder zelf aan de knoppen, wat ontzettend gaaf is. Met elkaar hebben we op het gebied van bijvoorbeeld ruimtelijke kwaliteit, verkeersdoorstroming, veiligheid en geluid het maximale uit het knooppunt gehaald. We zijn dan ook gepast trots op ons ontwerp!’

Aan de bak

‘We realiseren ons wel dat we nu aan de bak moeten om het ook te laten zien. Daarbij zoeken we de samenwerking op en willen we de omgeving blijven verrassen,’ besluit Van Essen.

Minder invloed op plannen

Manier van werken niet voor iedereen vanzelfsprekend

De bijzondere manier van aanbesteden maakte dat gemeenteraden en Provinciale Staten minder invloed hadden op de plannen voor het knooppunt. SP-Statenlid Ad Meijer (tevens raadslid in Amersfoort) vindt dat niet per se eenvoudig. ‘Het overlaten aan de markt is niet iets dat bij de SP in onze genen zit.’

‘Nog te vroeg om conclusies te trekken’

‘Marktpartijen meer verantwoordelijk maken voor het eindresultaat is niet verkeerd, maar wij hebben er wel moeite mee dat de markt ook belangrijke beslissingen kan nemen terwijl die geen maatschappelijk oogmerk hebben,’ vervolgt Meijer. ‘Dat hoort toch bij de overheid. Op dit moment is het echter nog te vroeg om conclusies te trekken. We moeten eerst maar zien hoe het daadwerkelijk zal gaan.’

‘Beperking overlast voor omwonenden essentieel’

‘Voor ons is het bereiken van een schonere lucht en het beperken van geluidsoverlast voor omwonenden essentieel ten opzichte van andere maatregelen. Ik ben er positief over dat dat in Hoevelaken nu goed geregeld lijkt te zijn. Dat is overigens vooral te danken aan de omwonenden zelf die hebben laten zien dat het loont om je te mobiliseren en de juiste expertise in huis te halen.’

Betrokkenheid onwonenden en belanghebbenden

Trots op bereikt resultaat

Joyce Ramsbotham heeft vanuit de Stichting Hoevelaken Bereikbaar en Leefbaar meegedacht over de eisen en wensen van de aanbesteding. ‘Voor ons staan er twee dingen centraal: het geluidsscherm aan de oostkant van de A28 en het behoud van de op- en afritten Hoevelaken. Het is een lang traject geweest met ook frustratie, maar uiteindelijk zijn wij zeer verheugd en trots dat we beide zaken voor elkaar hebben gekregen.’

Blij met manier van aanbesteden

‘Inmiddels hebben we een stichting met zo’n 600 vrienden en veel sponsoren. We hebben eigen plannen gemaakt en intensief contact gehouden met Rijkswaterstaat. Gezien het resultaat zijn wij blij met deze manier van aanbesteden, want anders hadden wij onze wensen nooit gerealiseerd gezien.’

Benieuwd naar eindresultaat

Het ontwerp oogt natuurlijk geweldig, maar ik ben nog steeds erg kritisch en ga over een aantal punten nog in gesprek met de aannemer en Rijkswaterstaat,’ gaat Ramsbotham verder. ‘Het duurt allemaal nog een flinke tijd en we zullen ongetwijfeld last krijgen van de werkzaamheden. Maar als het straks af is zijn we dat vast snel weer vergeten.’

Jacqueline Verbeek-Nijhof, gedeputeerde Mobiliteit, Water en Financiën:

“Meer dan trots ben ik op het bereikte resultaat; een prachtig ontwerp dat zorgt voor een goede doorstroming, dat prima past in de omgeving en dat bovendien garant staat voor beperkte overlast. Voor mij een bewijs dat het werkt om de markt en belanghebbende partijen vooraf een grote rol te geven.”